Dr. Myriam Struyven, gynaecoloog uit Eeklo, reageert op uitspraken van Annemie Struyf in De Afspraak (29 januari). Die stelde daar dat West-Europese vrouwen zich meer bewust moeten zijn van hun luxepositie in vergelijking met vrouwen in andere delen van de wereld. “Wij leven op het topje van een gouden berg in Europa, ook qua vrouwenrechten.” Een week later barstte opnieuw een polemiek los na De Afspraak omdat uitspraken van Soundos El Ahmadi daarover -met blote statistieken- niet au sérieux werden genomen.

Hoewel de vergelijking van Struyf (met landen las India en Afghanistan) op zich feitelijk kan kloppen, bekritiseert dr. Struyven de onderliggende redenering: relativeren van bestaande ongelijkheden in West-Europa door te verwijzen naar meer ernstige situaties elders. Deze benadering is volgens haar schadelijk, omdat ze structurele problemen minimaliseert.

Historisch is er onmiskenbaar vooruitgang geboekt in vrouwenrechten (stemrecht, handelingsbekwaamheid, economische autonomie). Toch wijst dr. Struyven erop dat fundamentele ongelijkheden blijven bestaan. In België en Nederland worden jaarlijks 23–30 feminicides geregistreerd, vaak voorafgegaan door langdurige, onvoldoende onderkende alarmgeschiedenissen. Een aanzienlijk aandeel vrouwen rapporteert ervaring met verkrachting; meer dan 90% met seksuele intimidatie of ongewenste benadering. Deze cijfers illustreren dat gendergerelateerd geweld ook in West-Europa een hardnekkig volksgezondheidsprobleem blijft.

Carrièrekansen

Daarnaast blijven er significante verschillen in carrièrekansen, verloning en professionele waardering tussen mannen en vrouwen, ondanks bestaande wetgeving. De maatschappelijke verwachting dat vrouwen voltijds participeren in het arbeidsproces gaat veelal gepaard met een disproportionele verantwoordelijkheid voor zorg- en gezinstaken, argumenteert ze. Deze “dubbele belasting” wordt structureel onvoldoende erkend en ondersteund, onder meer door een tekortschietende uitbouw van kinderopvang en gezinsondersteuning. Voor veel vrouwen impliceert dat verminderde arbeidstijd, minder doorgroeikansen en een cumulatieve impact op loopbaan en pensioenopbouw.

Dokter Struyven beschrijft ook subtielere vormen van bias in professionele contexten: “Als ik dan ook zie, qua perceptie, hoeveel meer ik nog àltijd moet excelleren boven de mannelijke theoretisch gelijkgekwalificeerde collega naast mij om hetzelfde respect en dezelfde kansen te krijgen, dan is het echt nog steeds geen tijd om tevreden te zijn over deze situatie. En dit wordt nog zoveel keer geamplificeerd zodra ik rond de leeftijd van 50 en menopauzaal ben geworden, want dan word ik helemaal “incompetent” in de ogen van de werkgever.”

Dat wijst volgens haar op een kruispunt van gender- en leeftijdsdiscriminatie, met reële implicaties voor mentale gezondheid, arbeidsmarktpositie en maatschappelijke participatie.

Reproductieve autonomie

Een centraal thema in haar reactie is reproductieve autonomie. Toegang tot anticonceptie en fertiliteitscontrole wordt voorgesteld als een essentiële hefboom voor vrouwelijke gezondheid, socio-economische emancipatie en armoedereductie, conform internationale WHO-data. 

Wereldwijd is aangetoond dat toegang tot contraceptie leidt tot verbeterde maternale en neonatale uitkomsten, hogere scholingsgraad, economische participatie en daling van armoede. Beperkingen in deze toegang – zoals recent zichtbaar in bepaalde regio’s van de VS – worden beschouwd als regressieve stappen met negatieve impact op moeder- en kindersterfte, gezondheidssystemen en sociale mobiliteit.

Vandaar dat Myriam Struyven waarschuwt voor een bredere maatschappelijke en politieke verschuiving naar conservatieve modellen die vrouwelijke professionele ontplooiing en reproductieve rechten onder druk zetten. Ze verwijst onder meer naar de publieke en sociale-mediadiscussies waarin hormonale anticonceptie en menopauzale hormoontherapie sterk geproblematiseerd worden. Volgens haar dreigt hierdoor een klimaat van angst en desinformatie, wat kan leiden tot ondergebruik van evidence-based therapieën en verminderde autonomie van vrouwen in beslissingen rond hun reproductieve en hormonale gezondheid.

Brandstapel

“Net zoals men een paar eeuwen geleden de vrouwen op de brandstapel zette als ze te eigenzinnig en te zelfstandig waren, zo doet men dat nu met onze hormonen, en per verlengde met de anticonceptiepil, onze vrijheid en zelfbeschikking. Hetzelfde gebeurt met de hulp die we rond de menopauze van onze eigen hormonen zouden kunnen krijgen in deze dikwijls uiterst moeilijke levensfase, zonder te spreken over de protectieve functie die deze op lange termijn voor onze gezondheid kunnen betekenen. Zo wordt deze mogelijkheid om na je 50e normaal te functioneren, compleet onterecht met een schutkring van angst omringd.” (…) “Mannen zijn zó gewoon aan het gemak waarmee ze zonder concurrentie alles verwierven in het verleden, dat de competitie, die ze dikwijls verliezen, van de vrouwen in de opleiding en op het werkveld, uiterst veel woede opwerkt. Kijk maar naar de massa jonge mannen, die op Trump hebben gestemd. Er gebeurt een heel snelle politieke shift naar oude archaïsche structuren.”

Internationale vergelijking met ernstigere contexten mag dus geen argument zijn om bestaande ongelijkheden te relativeren. Integendeel, het voorbeeld van landen waar vrouwenrechten sterk onder druk staan, moet dienen als waarschuwing.

Volgens dokter Struyven is voortdurende waakzaamheid en actieve inzet nodig om verworven rechten te behouden en verder te versterken, zowel vanuit maatschappelijk als medisch perspectief: “Ik denk dat we er dus nog lang niet zijn, en hoe schrijnend deze vrouwentoestanden in andere werelddelen ook zijn, de vrijheden waarvoor mijn en Annemies generatie en die erachter, hebben gestreden, zijn langzaam weer aan het afkalven, terwijl we er nog lang niet waren.”